Chłopcy z Kostelca: "Tchórze" Josefa Skvoreckiego

 


Gdyby nie można było drażnić się przynajmniej słowami, to w ogóle nie byłoby o czym mówić

Josef Skvorecky „Tchórze”, Str 23

Mam nie po kolei. W książkach, na dodatek tych przeczytanych.
A to było tak: najpierw zdecydowałam się na przeczytanie "Inżyniera ludzkich dusz" Skvoreckiego, po czym dotarła do mnie wiadomość, że "Tchórze" tego samego autora, to jakby prequel "Inżyniera". A że w przeciwieństwie do wyprzedanego "Inżyniera", "Tchórze" wciąż były do kupienia, więc zamówiłam, zapłaciłam i przeczytałam tę książkę czym prędzej. I wreszcie zaczęłam się orientować kim są bohaterowie pokazujących się w "Inżynierze" listów i wspomnień.
Chętnych do czytania książek Skvoreckiego namawiam do robienia tego w porządku chronologicznym. Duży plus takiego czytania, to stopniowanie poziomu trudności lektury. Bo "Tchórze" mają znacznie prostszą konstrukcję i mniej rozproszoną fabułę. Tu akcja trzyma się ściśle 6 majowych dni 1945 roku, a główne zajęcia bohatera to granie na saksofonie, podrywanie dziewcząt i obserwowanie otoczenia.

I pewnie dlatego Mariusz Szczygieł w blurbie do Tchórzy zadaje pytanie:
co jest ważniejsze, wojna czy seks?

I choć ta kwestia wydaje się głównym tematem rozważań Skvoreckiego w "Tchórzach", to moim zdaniem, ani wojna, ani seks nie są tu brane tak mocno pod uwagę jak przetrwanie. O tym pisze Skvorecky właśnie opowiadając historię kilku dni z życia Smirickiego. Ten młody chłopak pokazuje nam jak żyć i czerpać z tego radość mimo wszystko. A to wszystko oznacza i ludzkie okrucieństwo i człowiecza głupotę i niepewność jutra.

W pierwsze majowe dni roku 1945 rodzimy Kostelec bohatera zmienia się z sennego miasteczka w istny tygiel ludzkich losów i piekielny kocioł historii i polityki. Wszędzie snują się ludzie widma, ocaleńcy z obozów koncentracyjnych i jenieckich, ruscy żołnierze, czescy obywatele i wciąż nierozbrojeni Niemcy. Z każdej ulicy może wyjechać gotowy do ataku czołg, z każdego dachu mogą polecieć strzały, każdy krok może okazać się ostatnim.

Jak w takiej sytuacji nie zwariować, nie poddać sie przerażeniu? Czym ratuje się Smiricky? Ano tym, że zamiast myśleć o tym co straszne, koncentruje się na myśleniu o pięknych koleżankach i jazzie. Może nie jest to ważne i bohaterskie, ale tylko to daje mu szanse na utrzymanie zdrowych zmysłów i dzięki temu nie ulega panice.

Ja  za to uległam czarowi humoru i trzeźwego oglądu na rzeczywistość Skvoreckiego.
Do tego stopnia, że zaczęłam marzyć o wprowadzeniu "Tchórzy" na listę lektur szkolnych, jako uzupełnienie zestawu zawierającego „Kamienie na szaniec” i „Kolumbów rocznik 20”.
I zamiast „Chłopców z Placu Broni”.

 

Komentarze

Prześlij komentarz

Popularne posty z tego bloga

niemężatka ma być miła: "Excellent Women" Barbary Pym

Obraz
  I suppose an unmarried woman just over thirty, who lives alone and has no apparent ties, must expect to find herself involved or interested in other people’s business, and if she is a clergyman’s daugher then one might really say that there is no hope for her. Sądzę, że kobieta niezamężna, tuż po 30tce, bez zobowiązań i mieszkająca sama, musi oczekiwać, że będzie zajęta lub zainteresowana sprawami innych ludzi, a jeśli ta kobieta jest córką pastora, to na prawdę może nie być dla niej ratunku (tłumaczenie własne). Barbara Pym „Excellent Women”, Str 1 Wrzesień mi przyniósł kolejne odkrycie, a to dzięki lekturze wyszperanej do Spinsterseptember. To taka coroczna impreza organizowana na Bookstagramie przez pewną sympatyczną mieszkankę Dublina. W ramach tej akcji  czyta się przynajmniej jedną książkę z bohaterką główną lub poboczną o statusie niematki i niemężatki. Ponieważ rodzimy rynek wydawniczy mocno gardzi tego rodzaju literaturą, sięgnęłam po autorkę dobrze znaną w an...
Czytaj więcej

Czy pisanie to rozrabianie: "Loitering with Intent" Muriel Spark

Obraz
  I had known that sooner or later she would say she was only human. I sensed that in a short while she would come round to accusing me of not being human. Wiedziałam, że wcześniej czy później powie, że jest tylko człowiekiem. Przeczuwałam, że niedługo zacznie oskarżać mnie o bycie nieludzką.( tłum własne)   Muriel Spark „Loitering with Intent” str 40 Szesnasta książka Muriel Spark załapała się na krótką listę do nagrody Bookera, ale nie na półki polskich księgarń. Dlaczego Loitering with intent nie zostało przetłumaczone na język polski? Fantazja czytelnicza podsuwa mi wiele odpowiedzi, oto najbardziej racjonalne z nich: 1. bo w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku w naszym kraju minęła moda na Spark, 2. bo książka jest zbyt mocno osadzona w realiach rynku wydawniczego 3. bo autorka nabija się z katolików 4. bo książka jest za inteligentnie napisana 5. bo książka jest za brytyjska 6. bo książka ma zbyt dużo odniesień do słabo w Polsce znanych dzieł literackich Wybi...
Czytaj więcej

Wszyscy jesteśmy Lokajami: Robert Walser „Jakob von Gunten, Dziennik”

Obraz
  „Tak, będę służył , i zawsze będę brał na siebie obowiązki , których spełnianie bynajmniej nie błyszczy jak gwiazda, i będę jak ostatni głupiec uśmiechał się rozanielony, jeśli ktoś mi półgębkiem podziękuje.” Robert Walser „Jakob von Gunten, Dziennik” str 117 Do końca grudnia jeszcze trochę, ale już dziś mogę ogłosić, że moim odkryciem roku 2023 jest Robert Walser!  Każda jego książka zachwyca mnie konstrukcją zdań, celnością spostrzeżeń i aktualnością przesłania. Lektura Dziennika Jakoba potwierdziła moje przekonanie, że teksty Walsera mają powyższe  atrybuty bez względu na to, czego dotyczą. Czy pracy, jak w „Człowieku do wszystkiego” , czy edukacji, a właściwie systemu szkolnictwa, jak we wspomnianym Dzienniku.   Szkoła opisana przez Walsera   to Instytut Benjamenta, placówka przygotowująca chłopców do zawodu lokaja. Jej uczniowie nie są zbyt pojętni, ale to nie błyskotliwości się od nich wymaga, a spolegliwości. Wiedza jest im przekazywana w sposób nie...
Czytaj więcej